Πολλά καταδυτικά ρολόγια τα τελευταία χρόνια έχουν αποκτήσει βαλβίδα διαφυγής ηλίου γνωστή και ως HRV (Helium Release Valve) ή HEV (Helium Escape Valve). Λόγω άγνοιας υπάρχει μια παραφιλολογία για το σκοπό και τη χρήση της. Και πρώτα πρώτα να ξεκαθαρίσω πως
η βαλβίδα δεν έχει καμία, μα καμία απολύτως σχέση με καταδύσεις. Πόσο μάλλον με καταδύσεις μικτών αερίων δηλ. και ηλίου. Και πολύ σωστά θα αναρωτηθείτε τι στο διάλο είναι αυτή η πολυδιαφημισμένη βαλβίδα.
Εν αρχή είναι ο Μπόιλ. Και συγκεκριμένα ο νόμος του. Ο όγκος ενός αερίου σε σταθερή θερμοκρασία είναι αντιστρόφως ανάλογως της πίεσής του. Δηλ. αύξηση της πίεσης οδηγεί σε μείωση του όγκου ενός αερίου. Σε καταδύσεις κορεσμού* όταν οι δύτες δεν εργάζονται βρίσκονται μέσα στο σταθμό βάσης, όπου ζούνε σε ένα περιβάλλον που έχει την ίδια πίεση με το βάθος που εργάζονταν (υπερβαρικό περιβάλλον) και συνεχίζουν να αναπνέουν το ίδιο μείγμα αερίων που ανάπνεαν κατά την κατάδυση (αν ανέπνεαν κατα την κατάδυση 15% Ο, 70% Ηe και 15% Ν, τό ίδιο μίγμα αναπνέουν και στο σταθμό).
Σταθμός βάσης όπου ξεκουράζονται οι δύτες μεταξύ των καταδύσεων. Πάντα συνδεδεμένος με την επιφάνεια που τους παρέχει το μίγμα αερίων που αναπνέουν, την πίεση, το ηλ. ρεύμα. Επίσης διαθέτει κάμερα επιτήρησης και τηλεφωνική σύνδεση.
Όταν τελειώσει το έργο που κάνανε ανεβαίνουν στην επιφάνεια όπου συνεχίζουν να ζούνε σε συμπιεσμένο περιβάλλον για μερικές ώρες έως αρκετές ημέρες, αποσυμπιεζόμενοι σιγά σιγά, έως ότου φτάσουν σε ατμοσφαιρική πίεση. Κατά τη διάρκεια παραμονής στο σταθμό τά πολύ μικρά μόρια του ηλίου διαπερνούν τις μονώσεις του ρολογιού και εισέρχονται στην κάσα. Κατά τη διάρκεια της αποσυμπίεσης το παγιδευμένο ήλιο δεν προλάβαινε να διαφύγει από την κάσα και μένοντας πιστό στο νόμο του Μπόιλ διαστέλλονταν με αποτέλεσμα το "πέταγμα" ή το σπάσιμο του κρυστάλλου του ρολογιού. Η λύση του προβλήματος είναι η αυτόματη βαλβίδα διαφυγής ηλίου που επιτρέπει στο διασταλμένο ήλιο να φύγει από την κάσα. Όπως καταλαβαίνετε η βαλβίδα έχει χρησιμότητα μόνο σε σταθμούς υπερβαρικού περιβάλλοντος και καμία στις καταδύσεις.
Η βαλβίδα ηλίου εξελείχθηκε από κοινού από τη Ρόλεξ και τη Ντόξα. Πρώτη χρήση σε ρολόι του εμπορίου έγινε από τη DOXA στο μοντέλο της SUB 300T Conquistador. Η Rolex είχε καταθέσει πατέντα (αρ. πατ. CH-A-492 246) στις 6.11.1967 αλλά εμπορικά το χρησιμοποίησε με την παρουσίαση του Sea Dweller το 1971. Είναι γνωστό πως σε πειραματικά 5513 είχε χρησιμοποιήσει τη βαλβίδα σε συνεργασία με την καταδυτική εταιρεία COMEX ίσως και πριν το 1967.
Eδώ φαίνεται στο πλάι της κάσας του DOXA SUB 300T Conquistador η αυτόματη βαλβίδα διαφυγής ηλίου.
*Όταν αναπνέουμε στην επιφάνεια στα πνευμόνια κρατάμε μόνο το οξυγόνο ενώ τα υπόλοιπα ατμοσφαιρικά αέρια τα αποβάλλουμε, δηλ. το άζωτο, το διοξείδιο του άνθρακα κλπ.. Όταν όμως αναπνέουμε υπό πίεση όπως όταν καταδυόμαστε συμβαίνουν διαφορετικά πράγματα. Το ένα είναι πως τα αέρια που αποβάλλαμε τώρα απορροφούνται από τους ιστούς. Όσο μεγαλύτερη πίεση τόσο μεγαλύτερη απορρόφηση. Και πιο το πρόβλημα; Το πρόβλημα είναι πως ούτε αυτά τα αφήνει ήσυχα ο Μπόιλ. Όταν αναδυόμαστε ελλατώνεται η πίεση κι έτσι αυξάνεται ο όγκος τους και από 'κει που ήταν διαλυμένα αρχίζουν να σχηματίζονται φυσαλίδες, στην κυριολεξία το αίμα αρχίζει να βράζει. Οι φυσαλίδες αρχίζουν να φράζουν τριχοειδής φλέβες και όσο αυξάνονται φράσονται μεγαλύτερες φλέβες ή αρτηρίες. Αποτέλεσμα στην αρχή να υπάρχουν πονοκέφαλοι, πόνοι στα κόκαλα, στα άκρα, ενώ σε σοβαρότερες περιπτώσεις υπάρχει παράλυση άκρων ή θάνατος. Η λύση είναι οι μεγάλοι χρόνοι στάσης κατά την ανάδυση έτσι ώστε να αποβάλλεται σταδιακά το διαλυμένο άζωτο ή και μικρής διάρκειας καταδύσεις όπου δεν απαιτούνται στάσεις. Το δεύτερο που συμβαίνει είναι πως μετά από κάποιο βάθος το άζωτο λειτουργεί ως ναρκωτικό και μεθάει το δύτη. Μα θα πείτε να μην αναπνέουμε άζωτο αλλά μόνο οξυγόνο για να μη μεθάμε και να μη χρειαζόμαστε στάσεις αποσυμπίεσης. Τότε εμφανίζεται το τρίτο πρόβλημα. Μετά από ορισμένη πίεση το οξυγόνο γίνεται δηλητήριο! Και όχι μόνο δεν πρέπει να αναπνέουμε καθαρό οξυγόνο αλλά λιγότερο και από το 21% του ατμοσφαιρικού. Και τότε τι θα αναπνέουμε; Ανακαλύφθηκε πως αν μειωθούν τα ποσοστά Ο και Ν και αντικατασταθούν με το ήλιο που είναι σχετικά αδρανές τα προβλήματα θα εκλείψουν (περίπου).
Αυτά τα περιληπτικά για να πάρετε μια ιδέα από τη φυσιολογία των καταδύσεων. Διαπιστώθηκε πως μετά από ορισμένο βάθος ή μετά από κάποιο χρονικό όριο ο οργανισμός έχει απορροφήσει το μέγιστο ποσό αερίων και παραπάνω ποσότητα δε διαλύεται. Υπάρχει κορεσμός (saturation). Αυτό παρατηρήται σε πολύωρες και βαθιές καταδύσεις. Για να μπορούν να εργάζονται οι δύτες χωρίς να χρειάζονται πολύωρες καθημερινές αποσυμπιέσεις υπάρχουν οι προαναφερθέντες υπερβαρικοί σταθμοί. Αυτού του είδους οι καταδύσεις ονομάζονται κορεσμού (saturation diving).
Φιλικά
Δημήτρης
